Có một thời, sự phụ thuộc của một dân tộc có thể nhìn thấy bằng súng đạn và những đạo quân trên lãnh thổ. Ngày nay, có một dạng phụ thuộc khó nhìn thấy hơn: sự phụ thuộc vào công nghệ, nền tảng và những “con đường số” mà người khác sở hữu. Mỗi ngày, hàng triệu người Việt Nam bán hàng, sáng tạo nội dung, giao hàng, chạy xe và kinh doanh trên các nền tảng số; nhưng một phần ngày càng đáng kể trong thành quả lao động ấy phải được trả lại dưới dạng phí nền tảng, phí giao dịch, hoa hồng, quảng cáo và các loại chi phí dịch vụ, hàng ngàn tỉ đồng đã chảy ra nước ngoài qua những nền tảng số. Những con số đó không có nghĩa các nền tảng nước ngoài là đối thủ của chúng ta; họ đã tạo ra những sản phẩm rất giỏi và chúng ta cần học hỏi. Nhưng nó đặt ra một câu hỏi lớn hơn: nếu người Việt bán hàng trên nền tảng của người khác, quảng cáo trên nền tảng của người khác, vận chuyển qua nền tảng của người khác và dữ liệu khách hàng cũng nằm trên nền tảng của người khác, thì giá trị lớn nhất của nền kinh tế số cuối cùng sẽ thuộc về ai?
Điều khiến tôi trăn trở hơn cả không chỉ là những khoản phí. Đó là hướng đi của một thế hệ. Một quốc gia muốn thịnh vượng lâu dài không thể chỉ có ngày càng nhiều người đi bán những sản phẩm mà người khác đã làm ra; đất nước ấy cần nhiều hơn những kỹ sư, nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà sáng chế, nhà sản xuất và những doanh nghiệp đủ sức tạo ra sản phẩm mà người Việt Nam và thế giới muốn sử dụng. Tôi trân trọng mọi công việc lương thiện, từ một người chạy xe, một người bán hàng đến một nhà sáng tạo nội dung. Nhưng sẽ là một vấn đề lớn nếu những tín hiệu thu nhập ngắn hạn của nền kinh tế nền tảng khiến quá nhiều người trẻ tin rằng con đường nhanh nhất chỉ là bán hàng, làm nội dung dễ dãi hoặc trở thành lao động cho các thuật toán, trong khi xã hội ngày càng thiếu những người chọn con đường khó hơn: học tập, nghiên cứu, sáng tạo và sản xuất. Một nền kinh tế chỉ mạnh ở khâu bán hàng nhưng yếu ở khâu tạo ra sản phẩm sẽ luôn đứng ở phần cuối của chuỗi giá trị.
Tôi từng là giảng viên Digital tại FPT. Chính quá trình giảng dạy và làm việc trong lĩnh vực công nghệ khiến tôi càng tin rằng chúng ta không thể đứng ngoài cuộc và chỉ than phiền về sự thay đổi. Nếu công nghệ đang thay đổi cách con người làm việc, mua bán và tạo ra thu nhập, thì người Việt Nam cũng phải xây những nền tảng công nghệ của chính mình. Đó là một trong những lý do Ecoluck được xây dựng: không phải để chống lại bất kỳ nền tảng nào, mà để tạo thêm một lựa chọn của người Việt Nam - nơi nhà sản xuất Việt có thêm con đường đến người tiêu dùng, nhà bán có thêm công cụ giữ khách, người sáng tạo có thêm cơ hội tạo thu nhập, người tài xế được định hướng giảm gánh nặng phí nền tảng, và giá trị được tạo ra từ người Việt có cơ hội tiếp tục được tái đầu tư vào doanh nghiệp, công nghệ và cộng đồng Việt Nam.